نگاه آیت الله خمینی به پایان جنگ
ساعت ۱۱:٢٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱۱/٥  

 

احمد خمینی

احمد خمینی در اسفند 1373 درگذشت

خبرگزاری های ایران متن گفت و گویی با احمد خمینی را منتشر کرده اند که در آن فرزند بنیانگذار جمهوری اسلامی گفته است آیت الله خمینی پس از فتح خرمشهر مخالف ادامه جنگ با عراق بود.

احمد خمینی در این گفت و گو که یازده سال پس از جنگ، یعنی در سال ۱۳۷۰ انجام شده گفته است "در مقابل مسائل خرمشهر امام معتقد بودند که بهتر است جنگ تمام شود اما بالاخره مسئولان جنگ گفتند که ما باید تا کنار شط‌العرب (اروند رود) برویم تا بتوانیم غرامت خودمان را از عراق بگیریم."

گفته های احمد خمینی از آن رو اهمیت دارد که بخشی از تاریخ ایران را نشان می دهد که بنیان گذار جمهوری اسلامی به گفته فرزندش تمایلی به ادامه جنگ نداشته اما با اصرار فرماندهان نظامی و مسئولان سیاسی به این کار رضایت داده است.

پیش تر اکبر هاشمی رفسنجانی که در مقطعی از دوران جنگ جانشینی فرماندهی کل قوا را به عهده داشت، این نقل قول از سید احمد خمینی را رد کرده و گفته بود آیت الله خمینی با پایان جنگ پس از فتح خرمشهر به شدت مخالف بوده است. اما اینک چند خبرگزاری و سایت در ایران متن گفتگویی را انتشار داده اند که می گویند برای نخستین بار منتشر می شود و این ادعا در آن تکرار شده است.

از جمله نکاتی که درطول جنگ ایران و عراق مطرح نمی شد، به چالش گرفتن توجیهات مربوط به ادامه جنگ پس از آزادی خرمشهر بود.

در واقع منتقدان ادامه جنگ ایران و عراق، در جامعه سیاسی آن روز ایران چندان زیاد نبودند و اگر هم منتقدی وجود داشت، کمتر حاضر به پذیرش خطر ابراز مخالفت با ادامه جنگ بود. یکی از معدود استثناها در این میان نهضت آزادی ایران به رهبری مهدی بازرگان، نخست وزیر دولت موقت بود که با وجود تمام مخاطرات از ادامه جنگ انتقاد کرد.

جنگ ایران و عراق سرانجام شش سال پس از فتح خرمشهر با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ در ۲۷ تیر ۱۳۶۷ پایان گرفت اما در سال های اخیر، با دور شدن از زمان جنگ ایران و عراق و پیوستن آن به تاریخ، زمان پایان جنگ از جمله مناقشه برانگیزترین بحث ها شده است.

گروهی از منتقدان ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر می گویند امکان پایان دادن به جنگ برای ایران در این مقطع وجود داشت و با این کار از خسارت های ناشی از طولانی شدن جنگ به مدت شش سال دیگر، جلوگیری می شد.

اما برخی از مسئولان ایران در زمان جنگ، از جمله علی اکبر ولایتی وزیر امور خارجه اسبق ایران می گوید که پس از فتح خرمشهر، هنوز برخی از مناطق ایران در طول نوار ۱۲۰۰ کیلومتری مرزی در اشغال عراق بود و ایران در شرایطی قرار نداشت که آتش بس را بپذیرد.

به دنبال ابزار فشار به عراق

آقای ولایتی در زمان جنگ ایران و عراق وزیر امور خارجه ایران بود

علی اکبر ولایتی

محسن رضایی، فرمانده اسبق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که نقشی موثر در جنگ ایران و عراق داشت در سایت رسمی اش نوشته است: "مسئوولان رسمی و سیاسی کشور معتقد به ادامه جنگ برای کسب پیروزی و پایان جنگ از طریق دیپلماسی بودند که این استراتژی بلافاصله پس از آزاد سازی خرمشهر آغاز شد."

به نوشته آقای رضایی "در جلسه شورای عالی دفاع در محضر امام که آقایان حاج احمد خمینی، میر حسین موسوی، موسوی اردبیلی، ولایتی و مقام معظم رهبری- که آن زمان رییس جمهور بودند- حضور داشتند. آقای هاشمی رفسنجانی گفتند که ما باید از مرزهای بین ­المللی عبور کنیم تا اگر خواستیم جنگ را تمام کنیم یک چیزی در دست داشته باشیم که بتوان درمیز مذاکره از آن استفاده کنیم.

آقای (سرتیپ قاسمعلی) ظهیر نژاد (رئیس ستاد مشترک ارتش در زمان جنگ) هم استدلال کردند مرزهای جنوب قابل دفاع نیستند و باید به مانعی طبیعی مثل اروندرود تکیه کنیم و با تکیه بر آن بتوان دفاع کرد. این دو استدلال ارائه و من و دیگر دوستان هم در بعد سیاسی و نظامی از آن دو حمایت کردیم. لذا عملا استراتژی پس از آزادی خرمشهر استراتژی سیاسی شد."

آقای ولایتی در اوایل سال ۱۳۸۴ به سایت بازتاب گفته بود، پس از فتح خرمشهر این ایده در شورای عالی دفاع مطرح شد که اگر نقاطی را در داخل خاک عراق تصرف و تعریف کنیم، ابزار لازم برای وارد کردن فشار به عراقی‌ها برای عقب‌نشینی آنان به مرزها و محکومیت و دریافت غرامت از عراق به دست می‌آید.

آقای ولایتی گفته بود که "در میان برخی از مقامات سیاسی، خستگی ناشی از جنگ وجود داشت و تمایل برای پذیرش صلح و آتش‌بس دیده می‌شد و این تمایل با تبلیغات گسترده رسانه‌های غربی دامن زده می‌شد، شعار غرب حتی پس از آن‌که پذیرفت عراق متجاوز است، این بود که مسئولیت آغاز جنگ بر عهده عراق و مسئولیت ادامه آن به عهده ایران است که به پیشنهادهای صلح توجه نمی‌کند."

با این همه، وزیر امور خارجه اسبق ایران معتقد است که "تا زمان تصویب قطعنامه ۵۹۸ هیچ راه‌حل شرافتمندانه‌ای برای پایان جنگ وجود نداشت و البته مقاومت قهرمانانه در جبهه‌های جنگ و مقاومت در مذاکرات دیپلماتیک باعث شد تا قطعنامه ۵۹۸ که تضمین‌کننده خواست‌های اصلی ما مبنی بر تعیین متجاوز و عقب‌نشینی به مرزهای بین‌المللی بود، تصویب شود."

فتح خرمشهر و موقعیت ایران

خبرگزاری های ایرانی، متن گفت و گوی احمد خمینی را منتشر کرده اند

یکی از مهمترین پیروزی های ایران در جنگ با عراق را می توان آزادسازی خرمشهر توصیف کرد. در فاصله ماه های آذر ۱۳۶۰ و اردیبهشت ۱۳۶۱، نیروی نظامی ایران با حمله های متعدد و اجرای عملیات "طریق القدس"، "فتح المبین" و "بیت المقدس" در موقعیت برتر نسبت به عراق قرار گرفت.

سرانجام در روز سوم خرداد ۱۳۶۱ خرمشهر از اشغال نیروهای عراقی در آمد. پس از آزادسازی خرمشهر، جنگ ایران و عراق شکلی تازه به خود گرفت.

صدام حسین پس از این حادثه آمادگی خود را برای عقب نشینی کامل نیروهای عراقی تا مرزهای دو کشور اعلام کرد. هم زمان پیشنهادهای اولیه ای نیز برای اعلام آتش بس و مذاکره از سوی جامعه جهانی به مقامات ایرانی می رسید که هر کدام به شکلی مورد پذیرش قرار نگرفت.

برخی از ناظران سیاسی معتقدند با قرار گرفتن در موقعیت برتر، سران ایران در این اندیشه بودند که با پیشروی در خاک عراق و ثبت پیروزی های بیشتر، موقعیت خود را در پای میز مذاکره مستحکم تر کنند. و این امری بود که آیت الله خمینی، به گفته احمد خمینی، ظاهرا با آن مخالف بوده است: "امام اصلاً با این کار موافق نبودند و می‌گفتند اگر بناست که شما جنگ را ادامه بدهید بدانید که اگر این جنگ با این وضعی که شما دارید ادامه یابد و شما موفق نشوید، دیگر این جنگ تمام شدنی نیست و ما باید این جنگ را تا نقطه‌ای خاص ادامه بدهیم و الان هم که قضیه فتح خرمشهر پیش آمده بهترین موقع برای پایان جنگ است."

bbc.co.uk/persian/iran/2008/11/081109_g_ahmadkhomeyni_iraqwar.shtml