آیا "فیلترینگ" مانعی برای کاربران ایرانی است؟
ساعت ۱٠:٤٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/٧/۱۳  

 
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران اخیرا اعلام کرد که ایران در میان ۲۰ کشور دارای بالاترین کاربران اینترنت است و در واقع رتبه هفدهم را به خود اختصاص داده است.

محمد سلیمانی گفت که طبق اعلام مرکز آمار جهانی اینترنت کاربران اینترنت در ایران ۲۳ میلیون نفر هستند.

در پی این اظهارات تعدادی از مخاطبان سایت بی بی سی نظرهای خود را به صفحه صدای شما فرستادند. بیشتر این اظهارنظرها شامل گله از سرعت پایین اینترنت و مسدودسازی سایت ها یا "فیلترینگ" بود. بعضی ها نیز آمار ارائه شده را بسیار بالاتر از حد واقعی می دانستند.

عیسی نجفی از مشهد نوشته بود: "سرعت پایین اینترنت و اعمال فیلترهای رنگارنگ این فناوری را در ایران چنان ناکارا نموده که قطعا نمی توان این ضریب نفوذ را با شاخص علمی مورد استفاده قرار داد." و علی از تهران نوشت: " به نظر من بیشتر کاربران اینترنت فقط در حال چت کردن هستند و اینترنت در ایران فقط برای سرگرمی است. دلیل این حرف نیز پایین بودن سرعت در ایران است".

 

این واکنش ها سبب شد نگاهی به وضعیت اینترنت و تحولات آن در چند سال گذشته در ایران بیاندازیم و اول از همه ببینیم اصولا مردم از اینترنت برای چه مقاصدی استفاده می کنند و آیا در زمینه مورد استفاده از خدماتی که می گیرند راضی هستند یا نه.

"کاربر" اینترنت چه کسی ست؟

یکی از پرسش های مهم در مورد اینترنت این است که نگاه کارشناسان به آماری که می گوید تقریبا یک سوم مردم ایران کاربر اینترنتی هستند، چیست؟

شهرام شریف، مدیر سایت آی تی ایران - سایت خبری تحلیلی درباره اخبار فن آوری اطلاعات - معتقد است که گرفتن آمار کاربران اینترنتی به سادگی بقیه آمارها نیست. او می گوید تعداد کسانی که از یک رایانه در خانه استفاده می کنند ممکن است تا چندین نفر برسد و در عین حال میزان استفاده هر شخص هم مشخص نیست. به گفته او نوع کاربران و نوع اتصال آنها به اینترنت هم در این میان مهم است.

به گفته این روزنامه نگار فعال در زمینه فنآوری اطلاعاتی، اکثر کاربران در ایران از طریق "دایل آپ" - سرعت ۵۶ کیلو بیت بر ثانیه - به اینترنت وصل می شوند و "آنان را اصلا نباید کاربر اینترنتی محسوب کرد."

مقررات موجود به شرکت های ارائه دهنده خدمات اینترنتی در ایران اجازه نمی دهد که سرعتی بیش از ۱۲۸ کیلو بیت بر ثانیه به مشترکان خانگی ارائه دهند. ارائه سرعت های بالاتر تنها به اشخاص حقوقی مثل شرکت ها امکانپذیر است.

مجید امامی از شرکت پارس آنلاین، که یکی از بزرگترین شرکت های ارائه دهنده سرویس های اینترنتی در ایران است، در این مورد می گوید که هر چند رشد اینترنت در سال های گذشته بسیار خوب بوده ولی عدد ۲۳ میلیون کاربر، بالا به نظر می رسد. او بر خلاف شهرام شریف، اعتقاد دارد که استفاده کنندگان از سیستم "دایل آپ" هم باید جزو آمار کاربران حساب شوند، زیرا همین افراد هستند که در طول زمان به کاربران حرفه ای اینترنت تبدیل می شوند.

آقای امامی، معاون بازرگانی پارس آنلاین، می گوید که هم اکنون حدود ۱۲۰ تا ۱۷۰ هزار نفر از خدمات کارت های اینترنتی و ۲۰ هزار نفر از خطوط پرسرعت اینترنتی این شرکت استفاده می کنند.

کاربردهای اینترنت در ایران

زمانی بود که بیشتر جوانانی که تازه با پدیده ای به نام اینترنت آشنا شده بودند، از آن تنها برای پر کردن ساعات تنهایی خود و شرکت در اتاق های گفتگو (چت روم) استفاده می کردند.

ولی امروز بسیاری موسسات، خدمات خود را از طریق اینترنت هم به مردم ارائه می دهند و در عین حال، با وجود محدودیت ها اینترنت همچنان منبع مهمی برای دریافت اخبار است.

خواندن یا نوشتن وبلاگ، خواندن خبر، تفریح، خرید آنلاین و پرداخت قبض ها از جمله اموری است که می توان در ایران از طریق اینترنت انجام داد.

در همین حال آنچه بسیاری از جوانان را به خود جلب کرده، عضویت در شبکه های اجتماعی مانند "فیس بوک" و "فرند فید" است.

مهدی، ساکن تهران که از اینترنت عمدتا برای تحقیقات دانشگاهی و خواندن خبر استفاده می کند، می گوید دوستان و اطرافیان او، که قبلا از اینترنت برای چت کردن استفاده می کردند، بتازگی به سراغ خواندن خبر یا عضویت در شبکه های اجتماعی رفته اند.

او در مورد نحوه استفاده از شبکه اجتماعی می گوید این سایت ها بیشتر برای به اشتراک گذاردن محتوا با یکدیگر است. "مثلا وبلاگ نویس ها، محتوایی را که خود یا دوستان وبلاگ نویسان تولید می کنند از طریق این سایت ها به اشتراک می گذارند."

البته نباید فراموش کرد که دوست یابی نیز یکی از کاربردهای این سایت هاست که در ایران هم بسیار محبوب است.

مسدودسازی سایت ها

یکی از شکوه های عمده استفاده کنندگان از خدمات اینترنتی در ایران مسدود بودن بسیاری از سایت هاست که نه تنها سایت های خلاف اخلاق عمومی، بلکه سایت های خبری و سیاسی را نیز در بر می گیرد. در واقع بیشتر سایت های خبری فارسی زبان که از خارج از ایران کنترل می شوند و همچنین بعضی از سایت های خبری داخلی منتقد حکومت مسدود شده اند. تازه ترین مورد آن سایت الف بود که توسط قوه قضاییه توقیف شد. سایت بی بی سی فارسی نیز چند سالی است که به همین سرنوشت دچار شده است.

رضا، برنامه نویس کامپیوتر که دریافت اطلاعات مربوط به حرفه اش از اینترنت استفاده می کند، می گوید: الان در ایران بحث سر دستچین کردن اطلاعات است و خیلی از وبسایت ها قلع و قمع می شوند و ما کاری از دستمان بر نمی آید.

او اضافه می کند: "یا باید بپذیریم که اخبار را تنها از طریق رسانه های داخلی بگیریم یا وقتمان را بر سر دور زدن فیلترها صرف کنیم که خیلی ها این وقت را ندارند."

هر چند او می گوید که کاربر حرفه ای وب، "ابدا پشت درهای فیلترینگ نمی ماند."

به غیر از سایت های سکسی و سیاسی، به دلیل مشکلات نرم افزارهای استفاده شده برای مسدودسازی، بسیاری از سایت هایی که طبق سیاست دولت ایران نباید فیلتر شوند، نیز غیرقابل دسترس هستند . مثلا گفته می شود که زمانی سایت دانشگاه ساسکس به دلیل داشتن کلمه "سکس" مسدود شده بود.

مسئول "فیلترینگ" کیست؟

اینکه چه کسی مسئول اصلی تعیین مسدود شدن سایت هاست پرسشی است که یافتن پاسخ به آن چندان ساده نیست.

گفته می شود نهاد اصلی متولی مسدود سازی کمیته ای به نام "تعیین مصادیق فیلترینگ" است که تشکیل آن در سال ۱۳۸۱ توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. این کمیته متشکل از نمایندگان وزارت اطلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و صدا و سیماست. گفته می شود که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تنها مجری مصوبات این کمیته است. هنوز مقام های مسئول به طور رسمی اعلام نکرده اند که چه نهادی بر مسدودسازی سایت ها نظارت می کند.

این در حالی است که در مواردی قوه قضاییه نیز اقدام به بستن برخی از سایت های خبری می کند.

مجید امامی از مدیران شرکت پارس آنلاین در این زمینه می گوید که آنها به عنوان شرکت ارائه دهنده خدمات اینترنت دخالتی در مسدودسازی سایت ها ندارند. او می گوید که "فیلترینگ" ابتدا در کنترل مخابرات بود و هم اکنون در دست قوه قضاییه است.

به گفته آقای امامی، قوه قضاییه برای اجرای طرح مسدودسازی، شرکت هایی را انتخاب کرده و ارائه دهندگان خدمات اینترنتی باید کار مسدودسازی سایت ها را به یکی از این شرکت ها بسپارند.

راه های عبور از "فیلترینگ"

بعضی کاربران می گویند که مسدودسازی سایت ها تاثیر چندانی بر کار آنها نمی گذارد و صرفا سبب اتلاف وقتشان می شود، زیرا مجبورند با صرف وقت بیشتری سایت های مورد نظر خود را ببینند.

گفته می شود که امروزه تکنولوژی های موجود روی اینترنت، "فیلترینگ" را بی اثر کرده است.

طی گفتگو با چند جوان ایرانی، مشخص شد که آنها راه های مختلفی را برای عبور از این دیوار تجربه کرده اند:

یکی از این راه ها استفاده از سایت هایی که شبیه جستجوگرهای اینترنتی هستند - و اصطلاحا "anonymizer" نام دارند - و در آن می توان آدرسی را تایپ کرد بدون اینکه در مرکز ارائه دهنده خدمات اینترنتی ردی از شما بماند. البته شرکت ها می توانند خود این سایت ها را از طریق جستجو پیدا و فیلتر کنند.

برخی از کاربران از "پراکسی سرور" استفاده می کنند، هر چند که امروز کمتر از آن استفاده می شود، چون به نظر می رسد استفاده از آن برای کاربرهای عادی سخت است.

عده ای دیگر می گویند برنامه هایی فیلتر شکن که روی رایانه نصب می شوند، روش محبوبی برای گذر از اینترنت است. استفاده از این برنامه ها خیلی فراگیر شده است. با استفاده از این برنامه ها، تا زمانی که باز باشد، برای مراجعه به سایت های فیلتر شده مشکلی نخواهید داشت. این برنامه ها به طور رایگان در اینترنت هست. خیلی از این برنامه ها توسط چینی ها برای مقابله با فیلترینگ چین تهیه شده است.

از نظر شمار دیگری از کاربران، روش راحت تر و پرسرعت تر روش موسوم به "وی پی ان" است. برای استفاده از این امکان باید مبلغی را ماهانه پرداخت کرد و در مقابل آن، حسابی (account) دریافت می کنید که با آن، امکان مراجعه به هر سایتی امکانپذیر است. بسیاری از افراد در ایران این نوع حساب های اینترنتی را می فروشند و قیمت آن ممکن است پنج تا ده هزار تومان در ماه باشد.

به گفته شهرام شریف، مدیر سایت آی تی ایران، درصد بالایی از کاربران اینترنتی حداقل یک بار از فیلترشکن استفاده کرده یا هم اکنون از آن استفاده می کنند.

بالاخره، روش دیگر استفاده از خبرخوان هاست که دسترسی به اخبار را از هر سایتی که بخواهید ممکن می کند. با استفاده از این نرم افزارها نیازی به مراجعه به سایت های فیلتر شده نیست، تنها کافی است نشانی اینترنتی سایت مورد نظر را در آن وارد کنید و این نرم افزار خبرها را از آن سایت به روی رایانه شما منتقل می کند.

به هر حال به نظر می رسد با وجود همه مشکلات و مسائل موجود بر سر راه استفاده بی دردسر از اینترنت در ایران، این پدیده روز به روز جای خود را بیشتر در جامعه ایران باز می کند به طوری که هم سازمان ها و ادارات و هم مردم، بیشتر به توانایی های این شبکه پی می برند.

سایت: بی بی سی