ایران و بحران بازارهای مالی جهان
ساعت ۱٢:٠٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۸/۸  

علیرضا فولادی   بی بی سی فارسی

بحران مالی اخیر در جهان، بازتاب هایی متفاوت در ایران پیدا کرد. دوری ایران از بازارهای مالی جهان، ابتدا این تحلیل را پر رنگ کرد که ایران آسیب چندانی از این بحران نخواهد دید، اما با گسترده تر شدن ابعاد بحران مالی، تحلیل ها در این زمینه نیز دستخوش تغییراتی جدی شد.

در همان روزهایی که بحران مالی جهانی شدت زیادی می گرفت، در ایران نه تنها مقامات ارشد نگران نشدند، بلکه حتی اغلب آنها از این بابت اظهار رضایت هم کردند. احمد جنتی ، دبیر شورای نگهبان از مسئولانی بود که در سخنرانی اش در نماز جمعه تهران خوشحالی خود را پنهان نکرد.

وی گفت:"البته خیلی ما خوشحالیم که اقتصاد آمریکا آشفتگی پیدا کرده و آنها دارند به نتایج بد اعمالشان می رسند . خدا دارد آنها را گوشمالی می دهد . به پریشانی افتاده اند . از آنجا هم به اروپا سرایت کرده و به هر حال این مایه خوشحالی ماست . هر چه آنها ناراحت تر باشند ، ما خوشحال تریم ."

خوشحالی آقای جنتی در شرایطی مطرح شد که بحران مالی جهانی حتی تا بازارهای مالی کشورهای حاشیه خلیج فارس به ویژه امارات هم کشیده شده بود . دامنه بحران چنان بود که محافل اقتصادی ایران را از بابت پیامد های منفی آن بسیار نگران می کرد .

آرش حسن نیا ، خبرنگار اقتصادی درباره این واکنش های متضاد در ایران می گوید: "به نظر می رسد واکنشی که مسئولان اقتصادی - سیاسی ایران از خود نشان دادند، یک خوشحالی توأم با طمأنینه بود . آنها معتقد بودند اقتصاد ایران به دلیل همان مشکلاتی که کشورهای خارجی برای آن به وجود آورده بودند ،مصون می ماند . در حقیقت به عقیده آنها عدو سبب خیر شده بود، اما به سرعت این حالت آنها تعدیل شد .کارشناسان اقتصادی فوراً هشدار دادند موج های این بحران می تواند به اقتصاد ایران هم برسد."

در این میان محسن صفایی فراهانی، عضو اتاق بازرگانی تهران، از اولین کارشناسانی بود که این نگرانی ها را مطرح کرد.

آقای فراهانی گفت: "بحرانی که الان بازارهای دنیا به آن دچار شده اند، طبیعتاً به دلیل این که بازار بورس ایران در انزواست، به طور مستقیم تأثیر نمی گذارد، اما نکته این است که مشکلات مالی در سراسر دنیا باعث شده که قیمت نفت و مواد اولیه کاهش یدا کند. کشورهای تک محصولی مثل ایران مسلماً از این بابت به مشکل خواهند خورد. این یک نکته است و یک نکته دیگر مسائل روانی است."

اما این بحران مالی جهانی چگونه و از چه طریقی می تواند اقتصاد ایران را تحت الشعاع قرار دهد؟

مهرداد عمادی ، تحلیلگر مسائل اقتصادی در این باره می گوید: "در وهله اول رکود اقتصادی جهانی بر تقاضا برای نفت تأثیر می گذارد و انتظار می رود ایران در دوازده ماه آینده با کاهش تقاضای نفت و در نتیجه کم شدن قیمت نفت مواجه شود. این اتفاق در کنار پایین بودن ذخیره ارزی ایران، می تواند موجب شود کسری بودجه ایران حالتی عمیق و مزمن پیدا کند."

به این ترتیب به نظر می رسد روند نزولی قیمت نفت، مسئله اصلی دولتمردان ایرانی است که پیشتر از همین درآمد های بالای نفتی خود برای حجم بالای واردات به ایران بهره می بردند .

فریبرز رئیس دانا ، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل اقتصادی از کارشناسانی است که بر همین نکته تأکید دارد: "یادمان نرود که به دلیل رکورد تورمی حال حاضر، از قیمت نفت و درآمدهای نفتی ایران کاسته می شود ، در عین حال بهای کالاهایی که ایران می خواهد از بازارهای جهانی بخرد ، کم نمی شود . این خصلت رکود تورمی است. در واقع ما در یک چرخ دندانه گیر می کنیم . یعنی درآمدهای نفتی ما به نصف می رسد ، اما هزینه های وارداتی همچنان بالا می ماند."

اما سؤال دیگری که مطرح است این است که در صورتی که نظام مالی ایران ارتباطی ساختاری با نظام مالی جهانی داشت، عواقب این بحران بین المللی برای اقتصاد ایران بیشتر بود یا کمتر؟

مهرداد عمادی در پاسخ به این سؤال می گوید: "اگر ایران به نظام بانکی و مالی جهانی نزدیک تر بود ، اثرات این بحران مالی در کوتاه مدت تبعات بیشتری داشت ، ولی در سمت دیگر، در این صورت امکان یافتن منابع مالی و گرفتن وام های مالی میان مدت برای جبران کسری بودجه کشور بیشتر فراهم بود و این امر می توانست کمک بسیار زیادی به رفع کسری بودجه دولت کند."

بعضی از کارشناسان می گویند با تأثیری که بحران مالی جهانی از طریق نفت و واردات بر نظام مالی ایران می گذارد، ممکن است ایران با کسری بودجه زیادی مواجه شود.

عواقب این بحران در ایران به گونه ای است که دیگر از آن واکنش های نخست مقامات ایرانی دیگر کمتر شنیده می شود .آرش حسن نیا، خبرنگار چنین می گوید: "تأثیرات این بحران خیلی زود مشخص شد . طوری که دیگر در این باره شاهد آن اظهار نظراتی که بیشتر سیاسی بودند ، نیستیم."

با این همه راهکارهایی که دولتمردان ایرانی می توانند در پیش بگیرند تا از شدت این تبعات منفی بکاهند چیست؟

مهرداد عمادی می گوید: "ما نزدیک به هفتاد و دو کالا را وارد می کنیم که وارداتی غیر ضروری هستند. بعضی از این کالا هم مثل اتومبیل در عین غیر ضروری بودن، گران قیمت هم هستند. متوقف کردن این واردات نه تنها تأثیری بر زندگی روزانه نخواهد داشت بلکه می تواند موجب کاهش هزینه های ارزی واردات شود و به بودجه کشور هم کمک کند."

با این همه و با وجود اینکه دولت ایران در تلاش است با فرا رسیدن فصل زمستان با تشکیل سازمان هایی مثل سازمان اوپک گاز و تثبیت ارزش صادرات گاز با مشکلات مالی خود مقابله کند، اما هستند افرادی مانند داوود دانش جعفری ، وزیر سابق اقتصاد ایران که همچنان تأکید می کنند که دولت باید هر چه زودتر تدابیر جدی دیگری را برای جلوگیری از کسری بودجه خود و همین طور بروز مشکلات دیگر اتخاذ کند.www.bbc.co.uk/persian/business/2008/10/081028_an_af_economy_crisis.shtml